TotalEnergies’e Mozambik’te “Savaş Suçlarına Suç Ortaklığı” Suçlaması: Fransa’da Şikâyet Dilekçesi Verildi

Almanya merkezli Avrupa Anayasal ve İnsan Hakları Merkezi (ECCHR), TotalEnergies hakkında Mozambik’teki insan hakları ihlallerine karıştığı gerekçesiyle Fransa’da suç duyurusunda bulundu. ECCHR’nin açıklamasına göre şirket, Mozambik güvenlik güçlerinden oluşan Ortak Görev Gücü’nü (Joint Task Force) doğrudan finanse ederek ve ekipman sağlayarak “savaş suçlarına, işkenceye ve zorla kaybetmelere suç ortaklığı” yapmakla suçlanıyor. Aynı başvurunun Fransa Ulusal Terörle Mücadele Savcılığı’na (PNAT) da iletildiği belirtildi.

Şikâyetin merkezinde, “konteyner katliamı” olarak bilinen ve Temmuz–Eylül 2021 döneminde yaşandığı iddia edilen ağır insan hakları ihlalleri bulunuyor. Total tarafından finanse edildiği öne sürülen askerlerin, şirketin LNG tesisinde onlarca sivili gözaltına alarak işkence ettiği ve yaklaşık 150 kişiden sadece 26’sının hayatta kaldığı iddia ediliyor. Ortak Görev Gücü, Total’in Mozambik’teki iştiraki ile hükümet arasında 2020’de imzalanan mutabakatla, şirketin LNG projesini koruma amacıyla kurulmuştu. Bu kapsamda birliğe konaklama, yemek, ekipman ve asker ücretleri Total tarafından karşılanıyordu.

ECCHR, TotalEnergies’in verdiği desteğin “sistematik insan hakları ihlallerine rağmen sürdürüldüğünü” ifade etti. Şikâyet belgeleri, kamu kurumlarına yapılan bilgi edinme başvurularıyla elde edilen Total’e ait dahili yazışmalar ile Fransız medyasında yayımlanan bazı belgelere dayanıyor. Bu belgelerin, şirketin Mozambik güvenlik güçlerine yönelik şiddet iddialarından haberdar olduğunu ancak desteği kesmediğini ortaya koyduğu iddia ediliyor.

TotalEnergies: “İddiaları doğrulayacak bilgi yok”

TotalEnergies’in Mozambik LNG birimi, daha önce söz konusu olaylara ilişkin “herhangi bir bilgiye sahip olmadıklarını” açıklamıştı. Şirket, Mart ayında yaptığı açıklamada mevcut bilgiler doğrultusunda kendi soruşturmalarını yürüttüklerini ancak iddiaları doğrulayacak bir bulguya rastlanmadığını savundu. Total ayrıca, Mozambik makamlarını 2024 Ekim ayında soruşturma başlatmaya çağırdıklarını ve Mozambik İnsan Hakları Komisyonu’nun (CNDH) konuyla ilgili inceleme yürüttüğünü aktardı.

Mozambik Başsavcılığı ise 2025 yılında olaylara ilişkin ceza soruşturması açıldığını duyurdu. TotalEnergies, bu adımı memnuniyetle karşıladığını açıkladı. Projeye finansman sağlayan İngiltere ve Hollanda hükümetlerinin de kendi incelemelerini başlattığı biliniyor. Ancak Avrupa’da şirketin rolüne yönelik resmi bir yargı süreci henüz başlatılmadı.

ECCHR’dan Clara Gonzales, “TotalEnergies, Mozambik güvenlik güçlerinin sivillere yönelik sistematik insan hakları ihlalleriyle suçlandığını biliyordu; yine de tesislerini korumak için desteğini sürdürdü,” diyerek Fransız makamlarına soruşturma açma çağrısında bulundu.

Sivil toplum örgütü, çatışma bölgelerinde faaliyet gösteren şirketlerin “tarafsız aktör olamayacağını” ve bu tür desteklerin ağır suçlara zemin hazırlaması hâlinde hukuki sorumluluk doğurduğunu vurguluyor. Elde edilen dahili belgeler, güvenlik biriminin 2020’den itibaren sivillere yönelik şiddet uyguladığı ve şirketin bu durumu bildiğini öne sürüyor.