ABD’nin Bombaları Altında Pazarlık: İran’a 30 Milyar Dolarlık Nükleer Enerji Teklifi

İsrail ve İran arasında yaşanan yoğun çatışmaların ardından gözler bölgede süren ateşkese çevrilmişken, perde arkasında dikkat çekici bir diplomasi trafiği yaşandığı ortaya çıktı. CNN International’ın dört üst düzey kaynağa dayandırdığı özel haberine göre, ateşkesin üçüncü gününde ABD yönetimi, İran’a 30 milyar dolarlık sivil nükleer enerji paketi teklif etti.

Beyaz Saray’da geçtiğimiz Cuma günü yapılan gizli bir toplantıda, ABD’nin özel temsilcisi Steve Witkoff ile Körfez ülkeleri temsilcileri bir araya geldi. Masadaki plan, İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerinden tamamen vazgeçmesi karşılığında, barışçıl amaçlı yeni bir nükleer program kurulmasını öngörüyor. Bu dev yatırımın finansmanını ise ABD değil, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölgedeki Amerikan müttefikleri üstlenecek.

En dikkat çeken başlıklardan biri, kısa süre önce sığınak delici bombalarla hedef alınan Fordo nükleer tesisinin yerine, uranyum zenginleştirme içermeyen bir reaktör kurulması düşüncesi. ABD, bu reaktörün BAE'nin barışçıl nükleer modeline benzer bir yapıda olabileceğini savunuyor. İran’a zenginleştirilmiş uranyumu ithal etmesi öneriliyor. Ancak Tahran yönetiminin bu öneriye sıcak bakıp bakmadığı henüz net değil. Zira İran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini “ulusal egemenliğin parçası” olarak görüyor ve bu konuda daha önce geri adım atmayacağını birçok kez ilan etti. Dahası, bu hafta İran parlamentosu, Birleşmiş Milletler nükleer denetçileriyle işbirliğini sonlandıracak bir yasa tasarısını kabul etti.

Amerikan tarafı ise umutlu. ABD Başkanı Donald Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff, CNBC’ye yaptığı açıklamada “İran’la doğrudan değil ama bölgesel aracı ülkeler üzerinden temas halindeyiz. Geri dönüş sinyalleri alıyoruz” dedi. Trump ise NATO Zirvesi’nde yaptığı açıklamada, “Bir anlaşma olabilir de olmayabilir de. Nükleer silah istemiyoruz. Sadece bu yönde bir taahhüt bile bizim için yeterli olabilir” diyerek temkinli bir tutum sergiledi.

Öte yandan Trump yönetiminde görüş ayrılıkları da dikkat çekiyor. Ulusal Güvenlik Danışmanı ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio, “İran’la aracı ülke üzerinden değil, doğrudan müzakere istiyoruz” açıklamasını yaptı.

Tahran tarafında ise belirsizlik sürüyor. Bazı İranlı uzmanlar, ABD ve İsrail’in saldırılarının rejimi nükleer silah geliştirmeye daha da yaklaştırdığını savunuyor. İran yönetimi ise İsrail’in saldırılarını “varoluşsal tehdit” olarak değerlendiriyor ve bu durumun nükleer stratejide geri adım değil, ileri adım anlamına geleceği ifade ediliyor.

Görünüşe göre, diplomasi trafiği hızlansa da bölgedeki belirsizlik hâlâ tüm ağırlığıyla masada.